قند خون پایین ؛ از علائم تا درمان

  • نوشته شده توسط فاطمه مهربان
  • 08 / 12 / 1400

هیپوگلیسمی یا قند خون پایین وضعیتی است که در آن سطح قند خون (گلوکز) شما کمتر از حد طبیعی است. لازم است بدانید که گلوکز منبع اصلی انرژی بدن شماست. هیپوگلیسمی اغلب با درمان دیابت مرتبط است. اما سایر داروها و شرایط مختلف که بسیار نادر هستند، می‌توانند باعث کاهش قند خون در افرادی شوند که دیابت ندارند

هیپوگلیسمی زمانی که سطح قند خون پایین است نیاز به درمان فوری دارد. برای بسیاری از افراد، قند خون ناشتا 70 میلی گرم در دسی لیتر (mg/dL) یا 3.9 میلی مول در لیتر (mmol/L) یا کمتر باید به عنوان هشداری برای هیپوگلیسمی عمل کند. اما اعداد شما ممکن است متفاوت باشد بنابراین، لازم است از مشاوره پزشکی خود بپرسید.

درمان قند خون پایین به طور کلی، شامل بازگرداندن سریع قند خون به حالت طبیعی با غذاها یا نوشیدنی‌های پر قند یا با داروها است. درمان طولانی مدت نیاز به شناسایی و درمان علت هیپوگلیسمی دارد.

علائم قند خون پایین کدامند؟

گلوکز از غذا می‌آید و به عنوان یک منبع انرژی مهم برای بدن شما عمل می‌کند. کربوهیدرات‌ها، موجود در غذاهایی مانند برنج، سیب زمینی، نان، نان تورتیلا، غلات، میوه‌ها، سبزیجات و شیر، منبع اصلی گلوکز بدن شما هستند. بعد از غذا خوردن، گلوکز به جریان خون جذب می‌شود و در آنجا به سلول‌های بدن می‌رسد. هورمونی به نام انسولین که در لوزالمعده شما ساخته می‌شود، به سلول‌های شما کمک می‌کند تا گلوکز (قند) خون را جذب کنند. سپس سلول‌های شما از گلوکز برای انرژی استفاده می‌کنند.

 

 

اگر بیشتر از نیازتان گلوکز بخورید، بدنتان گلوکز اضافی را در کبد و ماهیچه‌هایتان ذخیره می‌کند یا آن را به چربی تبدیل می‌کند تا در صورت نیاز بعداً برای انرژی استفاده شود. اگر سلول‌های شما گلوکز دریافت نکنند، بدن شما نمی‌تواند عملکرد طبیعی خود را انجام دهد. در کوتاه مدت، افرادی که داروهای افزایش دهنده انسولین مصرف نمی‌کنند، گلوکز کافی برای حفظ سطح قند خون دارند و کبد می‌تواند در صورت نیاز گلوکز بسازد.

با این حال، اگر داروی انسولین مصرف می‌کنید، کاهش کوتاه مدت گلوکز خون می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند. در این شرایط، درمان فوری سطوح پایین قند خون برای جلوگیری از بروز علائم جدی‌تر بسیار مهم است. بروز هر یک از موارد اشاره شده در بالا منجر به بروز علائمی می‌شود که ممکن است به طور ناگهانی رخ دهد. این علائم عبارتند از:

  • پوست رنگ پریده
  • خستگی غیر قابل توضیح
  • گرسنگی
  • لرزیدن
  • تعریق
  • سرگیجه
  • ضربان قلب سریع
  • تغییرات خلق و خوی
  • تحریک پذیری و اضطراب
  • سردرد
  • مشکل در خوابیدن
  • سوزن سوزن شدن پوست
  • تاری دید
  • مشکل در تفکر واضح یا تمرکز
  • از دست دادن هوشیاری، تشنج یا کما

افرادی که از قند خون پایین (هیپوگلیسمی) بی اطلاع هستند، نمی‌دانند قند خونشان در حال کاهش است. اگر شما این وضعیت را دارید، قند خون شما می‌تواند بدون اینکه متوجه شوید کاهش یابد. بدون درمان فوری، ممکن است غش کنید، تشنج را تجربه کنید یا حتی به کما بروید.

 

 

علل ایجاد قند خون پایین

به توضیح مشاوره پزشکی تلفنی، قند خون پایین زمانی اتفاق می‌افتد که سطح قند خون (گلوکز) شما خیلی پایین بیاید. دلایل متعددی وجود دارد که چرا ممکن است این اتفاق بیفتد. شایع ترین عارضه جانبی داروهای مورد استفاده برای درمان دیابت است.

تنظیم قند خون

هنگامی که غذا می‌خورید، بدن شما کربوهیدرات‌های موجود در غذاها مانند نان، برنج، ماکارونی، سبزیجات، میوه‌ها و محصولات لبنی را به مولکول‌های مختلف قند از جمله گلوکز تجزیه می‌کند.

گلوکز، منبع اصلی انرژی برای بدن شما، با کمک انسولین، هورمونی که از لوزالمعده ترشح می‌شود، وارد سلول‌های بیشتر بافت‌های شما می‌شود. انسولین گلوکز را قادر می‌سازد تا وارد سلول‌ها شده و سوخت مورد نیاز سلول‌های شما را تامین کند. گلوکز اضافی به شکل گلیکوژن در کبد و عضلات شما ذخیره می‌شود.

اگر چندین ساعت غذا نخورده‌اید و سطح قند خونتان پایین می‌آید، هورمون دیگری از لوزالمعده به کبد شما سیگنال می‌دهد که گلیکوژن ذخیره شده را تجزیه کند و گلوکز را وارد جریان خون شما کند. این کار قند خون شما را تا زمانی که دوباره غذا بخورید در محدوده طبیعی نگه می‌دارد. بدن شما همچنین توانایی ساخت گلوکز را دارد. این فرآیند عمدتاً در کبد و در کلیه‌ها نیز رخ می‌دهد.

علل احتمالی و مرتبط با دیابت

اگر دیابت دارید، ممکن است انسولین کافی تولید نکنید (دیابت نوع 1) یا ممکن است کمتر به آن پاسخ دهید (دیابت نوع 2). در نتیجه، گلوکز تمایل به تجمع در جریان خون دارد و می‌تواند به سطوح خطرناکی برسد. برای اصلاح این مشکل، ممکن است از انسولین یا داروهای دیگر برای کاهش سطح قند خون استفاده کنید.

اما مصرف بیش از حد انسولین یا سایر داروهای دیابت ممکن است باعث کاهش بیش از حد قند خون و در نهایت قند خون پایین شود. اگر بعد از مصرف داروهای دیابت کمتر از حد معمول غذا بخورید یا اگر بیش از حد معمول ورزش کنید، هیپوگلیسمی ممکن است رخ دهد.

علل احتمالی که با دیابت مرتبط نیستند

قند خون پایین در افراد بدون دیابت بسیار کمتر شایع است. اما با این حال این امکان وجود دارد که رخ دهد. علل احتمالی این عارضه می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • داروها: مصرف تصادفی داروهای دیابت خوراکی دیگران یکی از دلایل احتمالی هیپوگلیسمی است. سایر داروها می‌توانند باعث هیپوگلیسمی شوند، به ویژه در کودکان یا افراد مبتلا به نارسایی کلیه. یک نمونه کینین (Qualaquin) است که برای درمان مالاریا استفاده می‌شود.
  • مصرف بیش از حد الکل: نوشیدن زیاد الکل بدون غذا خوردن می‌تواند مانع از ترشح گلوکز ذخیره شده کبد در جریان خون شود و در نهایت قند خون پایین را به دنبال داشته باشد.
  • برخی از بیماری‌های بحرانی: بیماری‌های شدید کبدی مانند هپاتیت شدید یا سیروز می‌تواند باعث قند خون پایین شود. اختلالات کلیوی که می‌تواند بدن شما را از دفع مناسب داروها باز دارد، امکان دارد به دلیل تجمع آن داروها بر سطح گلوکز تأثیر بگذارد.
  • گرسنگی طولانی‌مدت: همانطور که در اختلال خوردن بی‌اشتهایی عصبی رخ می‌دهد، می‌تواند منجر به مقدار بسیار کمی از مواد مورد نیاز بدن برای تولید گلوکز شود.
  • تولید بیش از حد انسولین: یک تومور نادر پانکراس (انسولینوما) می‌تواند باعث تولید بیش از حد انسولین در شما شود و در نتیجه هیپوگلیسمی ایجاد شود. سایر تومورها نیز می‌توانند منجر به تولید بیش از حد مواد شبه انسولین شوند. بزرگ شدن سلول‌های پانکراس که انسولین تولید می‌کنند می‌تواند منجر به ترشح بیش از حد انسولین و قند خون پایین شود.
  • کمبودهای هورمونی: برخی از اختلالات غده فوق کلیوی و تومور هیپوفیز می‌تواند منجر به کمبود هورمون‌های کلیدی شود که تولید گلوکز را تنظیم می‌کنند. کودکان اگر هورمون رشد بسیار کمی داشته باشند ممکن است دچار قند خون پایین شوند.

 

 

قند خون پایین بعد از غذا

قند خون پایین معمولاً در مواقعی رخ می‌دهد که شما غذا نخورید،اما همیشه بدین صورت نیست. گاهی اوقات علائم هیپوگلیسمی بعد از برخی وعده‌های غذایی حاوی قند زیاد رخ می‌دهد زیرا بدن شما بیش از نیاز شما انسولین تولید می‌کند. این نوع هیپوگلیسمی (قند خون پایین) که هیپوگلیسمی واکنشی یا هیپوگلیسمی پس از غذا نامیده می‌شود، می‌تواند در افرادی که جراحی بای پس معده انجام داده‌اند رخ دهد. همچنین ممکن است در افرادی که این جراحی را انجام نداده‌اند، نیز رخ دهد.

عوارض ابتلا به قند خون پایین

سطوح پایین قند خون خفیف تا حدودی برای افراد مبتلا به دیابت رایج است. با این حال، سطوح پایین قند خون شدید می‌تواند تهدید کننده زندگی باشد. اگر این دسته از افراد به موقع درمان نشوند ممکن است تشنج و آسیب سیستم عصبی را تجربه کنند. در این حالت درمان فوری حیاتی است.

مشاوره تلفنی پزشکی می‌گوید، مهم است که علائم خود را بشناسید و سریع آنها را درمان کنید. برای افرادی که در معرض خطر قند خون پایین هستند، داشتن کیت گلوکاگون، دارویی که سطح قند خون را افزایش می‌دهد، مهم است. برای اطلاعات بیشتر با پزشک خود صحبت کنید. همچنین ممکن است بخواهید با دوستان، اعضای خانواده، شرکای ورزشی و همکاران در مورد نحوه مراقبت از شما در صورت کاهش بیش از حد قند خون صحبت کنید.

برای آنها مهم است که علائم قند خون پایین را بشناسند و بدانند چگونه از کیت گلوکاگون استفاده کنند و همچنین اهمیت تماس با اورژانس را در صورت از دست دادن هوشیاری درک کنند. پوشیدن دستبند شناسایی پزشکی نیز ایده خوبی است زیرا در صورت نیاز به مراقبت فوری پزشکی، می‌تواند به امدادگران اورژانس کمک کند تا به درستی از شما مراقبت کنند. علاوه بر تمامی توضیحات بالا، لازم اسن بدانید که قند خون پایین درمان نشده می‌تواند منجر به موارد زیر شود:

  • تشنج
  • از دست دادن هوشیاری
  • مرگ

هیپوگلیسمی همچنین می‌تواند به موارد زیر منجر شود:

  • سرگیجه و ضعف
  • سقوط
  • صدمات
  • تصادفات وسایل نقلیه موتوری
  • خطر بیشتر زوال عقل در افراد مسن

عدم آگاهی از قند خون پایین

با گذشت زمان، دوره‌های مکرر هیپوگلیسمی می‌تواند منجر به عدم آگاهی از هیپوگلیسمی شود. بدن و مغز دیگر علائم و نشانه‌هایی را تولید نمی‌کنند که در مورد قند خون پایین هشدار می‌دهند، مانند لرزش یا ضربان قلب نامنظم. هنگامی که این اتفاق می افتد، خطر هیپوگلیسمی شدید و تهدید کننده زندگی افزایش می‌یابد.

اگر دیابت دارید، دوره‌های مکرر هیپوگلیسمی و ناآگاهی از هیپوگلیسمی دارید، مشاوره پزشکی ممکن است درمان شما را اصلاح کند، اهداف سطح قند خون شما را افزایش دهد و آموزش آگاهی از قند خون را توصیه کند.

دیابت درمان نشده

اگر دیابت دارید، دوره‌های افت قند خون ناراحت کننده است و می‌تواند ترسناک باشد. ترس از قند خون پایین می‌تواند باعث شود که انسولین کمتری مصرف کنید تا مطمئن شوید که سطح قند خون شما خیلی پایین نمی‌آید. این می‌تواند منجر به دیابت کنترل نشده شود. در مورد ترس خود با پزشک خود صحبت کنید و دوز داروهای دیابت خود را بدون نظر پزشک تغییر ندهید.

 

 

راه‌های جلوگیری از قند خون پایین

راه‌های مختلفی برای جلوگیری از افت قند خون وجود دارد. در زیر به هر یک از این روش‌های پیشگیری با جزئیات بیشتری نگاه خواهیم کرد.

  • اگر دیابت دارید، از برنامه مدیریت دیابت که خود و پزشکتان تهیه کرده‌اید پیروی کنید. اگر داروهای جدید مصرف می‌کنید، برنامه غذایی یا دارویی خود را تغییر می‌دهید، یا ورزش جدیدی اضافه می‌کنید، با ویزیت پزشک در منزل خود در مورد اینکه چگونه این تغییرات ممکن است بر مدیریت دیابت و خطر کاهش قند خون شما تأثیر بگذارد، صحبت کنید.
  • مانیتور مداوم گلوکز (CGM) یک گزینه برای برخی از افراد، به ویژه کسانی است که از قند خون پایین بی اطلاع هستند. یک CGM یک سیم کوچک دارد که در زیر پوست قرار داده شده است که می‌تواند قرائت قند خون را به گیرنده ارسال کند. اگر سطح قند خون خیلی پایین بیاید، برخی از مدل‌های CGM با زنگ هشدار به شما هشدار می‌دهند. برخی از پمپ های انسولین امروزه با CGM ها ادغام شده‌اند و می‌توانند تحویل انسولین را زمانی که سطح قند خون خیلی سریع کاهش می یابد برای جلوگیری از هیپوگلیسمی متوقف کنند.
  • مطمئن شوید که همیشه یک کربوهیدرات سریع الاثر مانند آبمیوه یا قرص گلوکز همراه خود داشته باشید تا بتوانید افت سطح قند خون را قبل از اینکه به طور خطرناکی پایین بیاید درمان کنید.
  • اگر دیابت ندارید، برای دوره‌های مکرر قند خون پایین، خوردن وعده‌های غذایی کوچک مکرر در طول روز یک اقدام توقف برای کمک به جلوگیری از کاهش بیش از حد سطح قند خون است. با این حال، این رویکرد به عنوان یک استراتژی بلند مدت توصیه نمی‌شود. برای شناسایی و درمان علت هیپوگلیسمی با مشاوره پزشکی خود همکاری کنید.

 

 

قند خون پایین چگونه تشخیص داده می‌شود؟

اگر شک دارید که قند خون پایین دارید، مهم است که فوراً قند خون خود را چک کنید. اگر دستگاه اندازه گیری قند خون ندارید و از داروهای دیابت که انسولین را افزایش می‌دهند استفاده می کنید، با پزشک خود در مورد گرفتن دستگاه اندازه گیری صحبت کنید.

اگر اغلب قند خون پایین را تجربه می‌کنید (مثلاً چند بار در هفته) فوراً به پزشک خود مراجعه کنید تا دلیل آن را بیابید. پزشک شما ویزیت شما را با درخواست سابقه پزشکی، پرسیدن سوالاتی در مورد عادات غذایی شما و کسب اطلاعات بیشتر در مورد علائمی که تجربه می‌کنید، آغاز می‌کند.

اگر دیابت ندارید اما مشکوک به قند خون پایین هستید، با پزشک خود در مورد علائم خود صحبت کنید. پزشک برای تشخیص قند خون پایین از سه معیار استفاده می‌کند که گاهی اوقات به عنوان “سه گانه ویپل” نامیده می‌شود:

  • علائم و نشانه‌های قند خون پایین: پزشک ممکن است از شما بخواهد که روزه بگیرید یا برای مدت طولانی از نوشیدن و خوردن خودداری کنید تا بتواند علائم و نشانه‌های قند خون پایین شما را مشاهده کند.
  • مستندسازی قند خون پایین: زمانی که علائم و نشانه‌های شما رخ می‌دهد. پزشک برای بررسی سطح قند خون شما در آزمایشگاه آزمایش خون تجویز می‌کند.
  • ناپدید شدن علائم و نشانه‌های قند خون پایین: پزشک شما می‌خواهد بداند که آیا علائم و نشانه‌ها با افزایش سطح قند خون از بین می‌روند یا خیر.

ممکن است ویزیت پزشک در منزل شما به شما یک دستگاه اندازه گیری قند خون ارائه دهد تا قند خون شما را در طول زمان در خانه ردیابی کند. آنها به شما دستور می‌دهند که قند خون خود را در زمان‌های خاصی از روز، مانند بعد از بیدار شدن از خواب و بعد از خوردن غذا، آزمایش کنید.

چگونه قند خون خود را در خانه آزمایش کنیم؟

برای انجام آزمایش قند خون، باید پوست انگشت خود را با لانست (که در کیت تست قند خون شما ارائه شده است) به میزان بسیار کمی پاره کنید. شما نمونه کوچکی از خون را روی نواری قرار می‌دهید که در دستگاه اندازه گیری قند خون قرار داده شده است.

قبل از اینکه قند خون خود را در خانه آزمایش کنید، مهم است که از پزشک خود دریابید که محدوده قند خون سالم برای شما چیست. پزشک شما این محدوده را بر اساس عواملی مانند موارد زیر تعیین می‌کند:

 

 

  • نوع دیابت شما
  • چه مدت دیابت دارید
  • سن شما
  • آیا شما شرایط سلامت مزمن دیگری دارید

اگر دستگاه تست قند خون در دسترس ندارید و یا علائم قند خون پایین با دیابت را تجربه می‌کنید، علائم شما ممکن است برای تشخیص قند خون پایین کافی باشد.

درمان قند خون پایین

اگر علائم قند خون پاییمن را دارید و به دنبال درمان فوری هستید، موارد زیر را انجام دهید:

  • 15 تا 20 گرم کربوهیدرات سریع الاثر بخورید یا بنوشید. اینها غذاهای شیرین بدون پروتئین یا چربی هستند که به راحتی در بدن به قند تبدیل می‌شوند. قرص یا ژل گلوکز، آب میوه، نوشابه‌های معمولی (نه رژیمی)، عسل و آب نبات‌های شیرین را امتحان کنید.
  • 15 دقیقه پس از درمان، سطح قند خون را مجددا بررسی کنید. اگر سطح قند خون هنوز کمتر از 70 میلی گرم در دسی لیتر (3.9 میلی مول در لیتر) است، 15 تا 20 گرم دیگر کربوهیدرات سریع الاثر بخورید یا بنوشید و بعد از 15 دقیقه دوباره سطح قند خون را بررسی کنید. این مراحل را تا زمانی تکرار کنید که قند خون به بالای 70 میلی گرم در دسی لیتر (3.9 میلی مول در لیتر) برسد.
  • یک میان وعده یا وعده غذایی داشته باشید. هنگامی که قند خون شما نرمال شد، خوردن یک میان وعده یا وعده غذایی می‌تواند به تثبیت آن کمک کند و ذخایر گلیکوژن بدن را دوباره پر کند.

درمان فوری قند خون پایین شدید

اگر برای بهبودی به کمک فردی نیاز دارید، هیپوگلیسمی شدید در نظر گرفته می‌شود. به عنوان مثال، اگر نمی‌توانید غذا بخورید، ممکن است نیاز به تزریق گلوکاگون یا گلوکز وریدی داشته باشید. به طور کلی، افراد مبتلا به دیابت که تحت درمان با انسولین قرار می‌گیرند، باید برای مواقع اضطراری کیت گلوکاگون داشته باشند. خانواده و دوستان باید بدانند کیت را کجا پیدا کنند و در مواقع اضطراری چگونه از آن استفاده کنند.

اگر به فردی که بیهوش است کمک می‌کنید، سعی نکنید به او غذا یا نوشیدنی بدهید. اگر کیت گلوکاگون در دسترس نیست یا نمی‌دانید چگونه از آن استفاده کنید، با کمک پزشکی اورژانس تماس بگیرید.

درمان یک بیماری زمینه‌ای

پیشگیری از قند خون پایین مکرر مستلزم آن است که پزشک بیماری زمینه‌ای را شناسایی کرده و آن را درمان کند. بسته به علت زمینه ای، درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • داروها: اگر یک دارو دلیل هیپوگلیسمی شما باشد، پزشک احتمالاً تغییر یا قطع دارو یا تنظیم دوز را پیشنهاد خواهد کرد.
  • درمان تومور: تومور در لوزالمعده با برداشتن تومور با جراحی درمان می‌شود. در برخی موارد، برداشتن نسبی پانکراس ضروری است.

 

قند خون پایین؛ جمع‌بندی

قند خون پایین که به عنوان هیپوگلیسمی نیز شناخته می‌شود، زمانی رخ می‌دهد که قند خون شما به زیر محدوده سالم کاهش یابد. وقتی قند خون شما به زیر 70 میلی گرم در دسی لیتر برسد، پایین در نظر گرفته می‌شود.

هیپوگلیسمی بیشتر در افراد دیابتی دیده می‌شود. اگرچه این بسیار کمتر رایج است، اما این امکان وجود دارد که قند خون پایین ممکن است برای افرادی که دیابت ندارند نیز اتفاق بیفتد. این معمولاً به دلیل داروها یا یک وضعیت پزشکی ایجاد می‌شود. برخی از شایع ترین علائم هیپوگلیسمی عبارتند از: لرزش، سرگیجه، گرسنگی، تحریک پذیری و خستگی، همچنین رنگ پریدگی پوست، ضربان قلب سریع، سردرد، تعریق و عدم تمرکز.

اگر علائم خفیف یا متوسط را تجربه می‌کنید، مهم است که فوراً 15 گرم کربوهیدرات آسان هضم بخورید یا بنوشید. اگر قند خون شما خیلی پایین بیاید، می‌تواند یک بیماری خطرناک باشد که نیاز به درمان فوری دارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *