آزمایش زمان پروترومبین (PT)

  • نوشته شده توسط سمانه نصیری
  • 12 / 12 / 1399

آزمایش زمان پروترومبین (PT) میزان زمان لخته شدن پلاسمای خون شما را اندازه گیری می‌کند. پروترومبین، که به عنوان عامل II نیز شناخته می‌شود، تنها یکی از پروتئین‌های پلاسما است که در روند انعقاد نقش دارد.

چرا آزمایش PT یا زمان پروترومبین انجام می‌شود؟

هنگامی که بریدگی ایجاد می‌شود و رگ خونی شما پاره می‌شود، پلاکت‌های خون در محل زخم جمع می‌شوند. آنها یک پلاگین موقت برای جلوگیری از خونریزی ایجاد می‌کنند. به منظور تولید لخته خون قوی، مجموعه‌ای از 12 پروتئین پلاسما یا “عوامل انعقادی” با هم عمل می‌کنند تا ماده‌ای به نام فیبرین ایجاد کنند که زخم را مهر و موم می‌کند.

یک اختلال خونریزی معروف به هموفیلی می‌تواند باعث شود که بدن شما برخی عوامل انعقادی را به طور نادرست ایجاد کند یا اصلاً ایجاد نکند. برخی از داروها، بیماری‌های کبدی یا کمبود ویتامین K نیز ممکن است باعث ایجاد لخته غیرطبیعی شوند. علائم اختلال خونریزی عبارتند از:

  • کبودی آسان
  • خونریزی که حتی پس از اعمال فشار بر زخم متوقف نمی‌شود
  • دوره‌های قاعدگی سنگین
  • وجود خون در ادرار
  • مفاصل متورم یا دردناک
  • خون دماغ

اگر پزشک شما مشکوک به اختلال خونریزی است، ممکن است آزمایش PT را برای کمک به تشخیص کمک کند. حتی اگر هیچ نشانه‌ای از اختلال خونریزی ندارید، پزشک ممکن است قبل از انجام عمل جراحی بزرگ، آزمایش PT را برای اطمینان از لخته شدن طبیعی خون شما تجویز کند.

 

اگر از داروی رقیق کننده خون وارفارین استفاده می‌کنید، پزشک آزمایشات منظم PT را برای اطمینان از عدم مصرف زیاد دارو تجویز می‌کند. مصرف بیش از حد وارفارین می‌تواند باعث خونریزی بیش از حد شود.

بیماری کبدی یا کمبود ویتامین K نیز می‌تواند باعث اختلال خونریزی شود. اگر یکی از این شرایط را داشته باشید، پزشک ممکن است آزمایش PT را برای بررسی نحوه لخته شدن خون شما تجویز کند.

آزمایش PT (زمان پروترومبین) چگونه انجام می‌شود؟

داروهای رقیق کننده خون می‌تواند بر نتایج آزمایش تأثیر بگذارد. در مورد همه داروها و مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید به پزشک خود اطلاع دهید. آنها به شما توصیه می‌کنند که آیا مصرف آنها را قبل از آزمایش متوقف کنید یا خیر. لازم نیست قبل از آزمایش PT روزه بگیرید.

برای آزمایش PT باید نمونه خونی از شما گرفته شود. این یک روش سرپایی است که معمولاً در آزمایشگاه انجام می‌شود. فقط چند دقیقه طول می‌کشد و درد کمی را ایجاد می‌کند.

یک پرستار یا فلبوتومیست (فردی که در زمینه خون گیری آموزش دیده است) از یک سوزن کوچک برای کشیدن خون از رگ، معمولاً در بازو یا پشت دست شما استفاده خواهد کرد. یک متخصص آزمایشگاه مواد شیمیایی را به خون اضافه می‌کند تا متوجه شود چقدر طول می‌کشد تا لخته خون ایجاد شود.

آزمایش PT با چه خطراتی همراه است؟

خطرات بسیار کمی با گرفتن خون برای آزمایش PT همراه است. با این حال، اگر اختلال خونریزی دارید، در معرض خطر بیشتری برای خونریزی بیش از حد و هماتوم (خونی که در زیر پوست تجمع می‌یابد) هستید.

همچنین خطر بسیار کمی از عفونت در محل نمونه گیری وجود دارد. ممکن است کمی بیهوش شوید یا کمی درد یا سوزش را در محلی که خون شما گرفته شده است، احساس کنید. در صورت احساس سرگیجه یا ضعف، باید به فردی که آزمایش شما را انجام می‌دهد، هشدار دهید.

نتایج آزمایش  PT به چه معناست؟

اگر از داروهای رقیق کننده خون استفاده نمی‌کنید ، به طور معمول بین 11 تا 13.5 ثانیه طول می‌کشد تا خون لخته شود. نتایج PT اغلب به عنوان یک نسبت عادی بین المللی (INR) گزارش شده که به صورت یک عدد بیان می‌شود. محدوده معمولی برای افرادی که داروهای رقیق کننده خون مصرف نمی‌کنند 0.9 تا 1.1 است. برای کسی که وارفارین مصرف می‌کند ، INR برنامه ریزی شده معمولاً بین 2 تا 3.5 است.

اگر خون شما در مدت زمان طبیعی لخته می‌شود، احتمالاً اختلال خونریزی ندارید. اگر از داروی رقیق کننده خون استفاده می‌کنید، تشکیل لخته مدت زمان بیشتری طول می‌کشد. پزشک ندت زمان لخته شدن موردنظر (هدف) شما را تعیین می‌کند. اگر خون شما در مدت زمان طبیعی لخته نشود، ممکن است:

 

  • دوز اشتباه وارفارین مصرف کرده باشید
  • بیماری کبدی دارید
  • کمبود ویتامین K دارید
  • دارای اختلال خونریزی مانند کمبود فاکتور II هستید
  • سطح ناکافی پروتئین‌هایی که باعث لخته شدن خون می‌شوند
  • سایر مواد موجود در خون شما که مانع عملکرد عوامل انعقادی می‌شوند

در صورت داشتن اختلال خونریزی، پزشک ممکن است درمان جایگزینی با فاکتور یا تزریق پلاکت خون یا پلاسمای تازه منجمد را توصیه کند.

در افراد سالم INR 1.1 یا کمتر طبیعی تلقی می‌شود. محدوده INR 2.0 تا 3.0 به طور کلی محدوده درمانی موثری برای افرادی است که وارفارین را برای اختلالات مانند فیبریلاسیون دهلیزی یا لخته شدن خون در ساق یا ریه مصرف می‌کنند. در شرایط خاص، مانند داشتن دریچه مکانیکی قلب، ممکن است به INR کمی بالاتر نیاز داشته باشید.

وقتی INR از محدوده توصیه شده بیشتر باشد، به این معنی است که خون شما آهسته‌تر از حد مورد نظر لخته می‌شود و INR پایین تر به این معنی است که خون شما سریعتر از حد مورد نظر لخته می‌شود.

سوالات پرتکرار درمورد آزمایش PT

  • چه غذاها و داروهایی می‌توانند بر نتایج PT و INR تأثیر بگذارند؟

برخی از آنتی بیوتیک‌ها می‌توانند میزان PT و INR را افزایش دهند. باربیتورات‌ها، داروهای ضد بارداری خوراکی و درمان جایگزینی هورمون (HRT) و ویتامین K (چه در مکمل غذایی مولتی ویتامین یا مایع) ممکن است PT را کاهش دهد.

نوشیدن الکل نیز می‌تواند بر نتایج  آزمایش PT تأثیر بگذارد. برخی از غذاها مانند جگر گاو و گوشت خوک، چای سبز، کلم بروکلی، نخود، کلم پیچ، سبزی شلغم و محصولات سویا، حاوی مقدار زیادی ویتامین K هستند و می‌توانند نتایج آزمایش PT را تغییر دهند. مهم است که یک ارائه دهنده خدمات درمانی از همه داروها، مکمل‌ها و غذاهایی که اخیراً مصرف کرده‌اید مطلع باشد تا نتایج PT و INR به درستی تفسیر و استفاده شوند.

  • من تحت درمان با وارفارین (کومادین) هستم. آیا باید از خوردن غذاهایی غنی از ویتامین K که باعث افزایش خطر کمبود ویتامین K می‌شوند، اجتناب کنم؟

 

وارفارین با کاهش ویتامین K موجود در کبد، چندین عامل انعقاد خون را ایجاد می‌کند. بنابراین، وارفارین و ویتامین K آنتاگونیست (آنها بر ضد یکدیگر عمل می‌کنند) هستند. افزایش یا کاهش قابل توجه مقدار ویتامین K که فرد مصرف می‌کند، می‌تواند بر میزان تأثیر دوز وارفارین فرد در جلوگیری از لخته شدن خون بدون ایجاد خونریزی اضافی تأثیر بگذارد. بنابراین به جای اجتناب از غذاهای غنی از ویتامین K، برای شما مهم است که روزانه مقدار مشخصی از این غذاها را مصرف کنید. شما می‌توانید ویتامین K مورد نیاز خود را تا زمانی که در مورد میزان مصرف خود ثابت قدم باشید، دریافت کنید.

  • آیا باید آزمایش PT و INR را در زمان خاصی از روز انجام دهم؟

به طور کلی لازم نیست آزمایش PT و INR خود را در زمان خاصی از روز اندازه گیری کنید. با این حال، مهم است که شما داروهای وارفارین خود را هر روز به طور همزمان مصرف کنید تا سطح طبیعی موردنظ را به صورت مداوم حفظ کنید. اگر ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی شما دوز مصرفی را افزایش یا کاهش می‌دهد، ممکن است ارائه دهنده شما بخواهد ظرف چند روز خون شما را مجدداً بررسی کنید تا در مورد تأثیر تغییر دوز بر PT/INR تصمیم گیری کنید (این یک اثر فوری نیست).

  • نتایج PT/INR من گاهی اوقات متفاوت است، اما پزشک نسخه من را تغییر نمی‌دهد. چرا؟

بیماری، تغییر رژیم غذایی و برخی داروها (همانطور که در بالا اشاره شد) می‌تواند نتایج PT/INR را تغییر دهد. برخی از غذاها مانند جگر گاو و گوشت خوک، چای سبز، کلم بروکلی، نخود، کلم پیچ، سبزی، شلغم و محصولات سویا حاوی مقادیر زیادی ویتامین K هستند و می‌توانند نتایج PT/INR را تغییر دهند. روش جمع آوری خون و مشکل در گرفتن نمونه خون نیز می‌تواند بر نتایج آزمایش تأثیر بگذارد. اگر ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی شما در مورد ثبات PT/INR شما نگران است، ممکن است قبل از تنظیم دوز، پزشک خون شما را بیشتر آزمایش کند.

آیا می‌توانم آزمایش PT را در خانه انجام دهم؟

بله، اگر وارفارین را برای مدت طولانی مصرف می‌کنید. سازمان غذا و دارو چندین سیستم آزمایش خانگی PT و INR را تأیید کرده است. با این حال، آزمایش خانگی معمولاً در زمینه برنامه مدیریت انعقاد خانگی انجام می‌شود که به عنوان آموزش بیمار و آگاهی از پروتکل‌های پاسخ و مدیریت تعریف شده است.

کیت‌های آزمایش PT خانگی برای افرادی که مجبور به استفاده از داروهای رقیق کننده خون برای مدت طولانی هستند و در زمینه نمونه گیری خون و آزمایش آموزش دیده‌اند، موجود است.

‍‍