هموگلوبین Hb

  • نوشته شده توسط مدیر سایت
  • 02 / 06 / 1399

هموگلوبین پروتئین حاوی آهن است که در تمام گلبول‌های قرمز خون (RBCs) یافت می‌شود و به سلول‌ها رنگ قرمز را می‌دهد. هموگلوبین RBC یا گلبول‌های قرمز خون را قادر می‌سازد تا به اکسیژن در ریه‌ها متصل شده و آن را به بافت‌ها و اندام‌های سراسر بدن منتقل کنند. همچنین به انتقال بخش کوچکی از دی اکسید کربن، محصول متابولیسم سلولی، از بافت‌ها و اندام‌ها به ریه‌ها کمک می‌کند و در آنجا بازدم اتفاق افتد.

آزمایش  Hbیا هموگلوبین، میزان هموگلوبین نمونه خون شما را اندازه‌گیری می‌کند. سطح هموگلوبین را می‌توان به تنهایی یا با هماتوکریت انجام داد، آزمایشی که نسبت خون تشکیل شده از گلبول‌های قرمز را اندازه گیری می‌کند تا گلبول‌های قرمز خون شما ارزیابی شود. همچنین یکی از اجزای آزمایش شمارش کامل خون (CBC) است، گروهی از آزمایشات که اغلب در ارزیابی عمومی سلامت شما مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بنابراین، هدف از انجام آزمایش Hb، اندازه گیری مقدار هموگلوبین خون است. همانطور که گفته شد، هموگلوبین مسئول حمل اکسیژن از ریه به بافت‌های بدن و حمل دی اکسید کربن حاصل از متابولیسم سلول‌ها، جهت تصفیه به ششها است. کاهش تولید گلبول‌های قرمز یا افزایش سرعت تخریب گلبول‌های قرمز، موجب افت هموگلوبین خواهد شد. پایین بودن هموگلوبین خون می‌تواند نشانه کم خونی باشد. آنمی با کاهش اکسیژن رسانی به بافت‌ها و در نتیجه علایم ضعف و خستگی همراه است.

گلبول‌های قرمز خون که حدود 40 درصد (بین 37 تا 49 درصد) از حجم خون را تشکیل می‌دهند، در مغز استخوان تولید می‌شوند و در زمان بلوغ یا نزدیک بلوغ به جریان خون منتقل می‌شوند. طول عمر معمولی یک گلبول قرمز 120 روز است و مغز استخوان باید به طور مداوم گلبول‌های قرمز جدید تولید کند تا جایگزین آنهایی شود که در سن پیری، تخریب یا به علت خونریزی از بین می‌روند.

چندین بیماری و شرایط می‌تواند RBC ها و در نتیجه سطح هموگلوبین خون را تحت تأثیر قرار دهد. به طور کلی، سطح هموگلوبین و هماتوکریت با افزایش تعداد گلبول‌های قرمز افزایش می‌یابد. سطح هموگلوبین و هماتوکریت در صورت کاهش گلبول‌های قرمز به کمتر از حد طبیعی می‌رسد.

برخی شرایط بر تولید گلبول قرمز در مغز استخوان تأثیر می‌گذارد و ممکن است باعث افزایش یا کاهش تعداد گلبول‌های قرمز بالغ آزاد شده در گردش خون شود. سایر شرایط ممکن است بر طول عمر گلبول‌های قرمز در گردش تأثیر بگذارد. در صورت افزایش تخریب گلبول‌های قرمز (همولیز) یا از بین رفتن آنها از طریق خونریزی و یا در صورتی که مغز استخوان قادر به تولید سلول‌های جدید با سرعت کافی نباشد، تعداد کلی گلبول‌های قرمز و هموگلوبین کاهش می‌یابد و منجر به کم خونی می‌شود.

کم خونی شرایطی است که در آن بافت‌ها و اندام‌های بدن اکسیژن کافی دریافت نمی‌کنند و باعث ایجاد خستگی و ضعف می‌شود. اگر تعداد زیادی گلبول قرمز تولید شود، پلی سیتمی ایجاد می‌شود و خون ممکن است غلیظ شود که باعث کندی جریان خون و مشکلات مربوط به آن خواهد شد.

 

چگونه از آزمایش هموگلوبین استفاده می‌شود؟

آزمایش Hb اغلب برای بررسی کم خونی، معمولاً همراه با هماتوکریت یا به عنوان بخشی از شمارش کامل خون (CBC) استفاده می‌شود. این آزمایش ممکن است برای غربالگری، تشخیص یا نظارت بر تعدادی از شرایط و بیماری‌هایی که بر گلبول‌های قرمز (RBC) و یا میزان هموگلوبین خون تأثیر می‌گذارد، استفاده شود. آزمایش Hb ممکن است برای موارد زیر استفاده شود:

  • غربالگری، تشخیص و اندازه گیری شدت کم خونی (گلبول‌های قرمز کم، هموگلوبین و هماتوکریت) یا پلی سیتمی (گلبول‌های قرمز بالا، هموگلوبین و هماتوکریت)
  • کنترل کردن پاسخ به درمان کم خونی یا پلی سیتمی
  • در صورت شدت کم خونی، در تصمیم گیری در مورد انتقال خون یا سایر روش‌های درمانی کمک می‌کند
  • تعیین صلاحیت اهدای خون

چه زمانی آزمایش Hb درخواست داده می‌شود؟

آزمایش Hb ممکن است به عنوان بخشی از CBC در طول یک معاینه عمومی سلامت یا هنگامی که علائم و نشانه‌هایی از بیماری که بر گلبول‌های قرمز خون تأثیر می‌گذارد، مانند کم خونی یا پلی سیتمی، تجویز شود. برخی از علائم و نشانه‌های کم خونی عبارتند از:

  • ضعف یا خستگی
  • کمبود انرژی
  • غش کردن
  • رنگ پریدگی
  • تنگی نفس
  • ضربان قلب سریع یا نامنظم
  • دست ها یا پاهای سرد

برخی از علائم و نشانه‌های پلی سیتمی عبارتند از:

  • اختلال در بینایی
  • سرگیجه
  • سردرد
  • سرخ شدن
  • طحال بزرگ شده

سایر مواردی که باعث تجویز آزمایش HB می‌شوند عبارت‌اند از:

  • تصمیم گیری در مورد انتقال خون در آنمی‌های حاد (کم خونی‌های شدید)، ارزیابی میزان اثربخشی تزریق خون به بیمار
  • چکاپ دوره ای، به عنوان بخشی از آزمایش کامل خون یا همان CBC
  • تشخیص، درمان و نظارت بر درمان کم خونی
  • تعیین درجه بهبودی دهیدراسیون (کاهش آب بدن)
  • نظارت بر وضعیت بیماران دچار خونریزی های مداوم
  • تشخیص، درمان و نظارت بر درمان پلی سیتمی (افزایش تعداد گلبول‌های قرمز خون)

آزمایش HB ممکن است چندین بار یا به طور منظم انجام شود، در صورتی که مشکلات خونریزی مداوم یا کم خونی مزمن یا پلی سیتمی برای تشخیص اثربخشی درمان تشخیص داده شده است. همچنین اگر تحت درمان سرطان هستید که مشخص است بر مغز استخوان تأثیر می‌گذارد، ممکن است به طور معمول آزمایش HB تجویز شود.

نتیجه آزمایش هموگلوبین چه چیزی را نشان می‌دهد؟

از آنجا که آزمایش هموگلوبین اغلب به عنوان بخشی از آزمایش شمارش کامل خون (CBC) انجام می‌شود، نتایج سایر اجزا آزمایش نیز در تفسیر نهایی جواب آزمایش HB در نظر گرفته می‌شوند. افزایش یا کاهش سطح هموگلوبین باید همراه با پارامترهای دیگر مانند شمارش گلبول‌های قرمز، هماتوکریت، تعداد رتیکولوسیت‌ها و یا شاخص‌های گلبول قرمز تفسیر شود. سن، جنس و نژاد عوامل دیگری هستند که باید در نظر گرفته شوند. به طور کلی، هموگلوبین نتایج شمارش گلبول‌های قرمز و هماتوکریت را منعکس می‌کند.

هموگلوبین پایین با تعداد RBC کم و هماتوکریت پایین نشان دهنده کم خونی است. چند نمونه از علل عبارتند از:

 

  • از دست دادن بیش از حد خون. به عنوان مثال در اثر ضربه شدید یا خونریزی مزمن از محل‌هایی مانند دستگاه گوارش (مانند زخم، پولیپ، سرطان روده بزرگ)، مثانه یا رحم (در زنان، به عنوان مثال خونریزی شدید قاعدگی)
  • کمبودهای تغذیه‌ای مانند کمبود آهن، فولات یا B12
  • آسیب مغز استخوان به عنوان مثال به علت سم، اشعه یا شیمی درمانی، عفونت یا داروها
  • اختلالات مغز استخوان مانند کم خونی آپلاستیک، سندرم میلودیسپلاستی یا سرطان‌هایی مانند سرطان خون، لنفوم، میلوم متعدد یا سایر سرطان‌هایی که به مغز گسترش می‌یابد
  • نارسایی کلیه. بیماری‌های شدید و مزمن کلیه منجر به کاهش تولید اریتروپویتین می‌شود، هورمونی که توسط کلیه‌ها تولید می‌شود و تولید گلبول قرمز در مغز استخوان را تحریک می‌کند.
  • بیماری‌ها یا شرایط التهابی مزمن
  • کاهش تولید هموگلوبین (ناشی از تالاسمی)
  • تخریب بیش از حد گلبول‌های قرمز خون در اثر مواردی مانند کم خونی همولیتیک ناشی از خود ایمنی یا نقص در خود گلبول قرمز؛ نقص می‌تواند هموگلوبینوپاتی (کم خونی داسی شکل)، ناهنجاری در غشای RBC (به عنوان مثال، اسفروسیتوز ارثی) یا آنزیم RBC (مانند کمبود G6PD) باشد.

هموگلوبین بالا با تعداد RBC بالا و هماتوکریت بالا نشان دهنده پلی سیتمی است. چند نمونه از علل عبارتند از:

  • بیماری ریوی: اگر کسی نتواند تنفس کند و اکسیژن کافی را جذب کند، بدن سعی می‌کند با تولید گلبول‌های قرمز بیشتر این کمبود اکسیژن را جبران کند.
  • بیماری قلبی مادرزادی: در برخی اشکال، ارتباط غیرطبیعی بین دو طرف قلب وجود دارد که منجر به کاهش سطح اکسیژن در خون می‌شود. بدن سعی می‌کند با تولید گلبول‌های قرمز بیشتر این مورد را جبران کند.
  • تومورهای کلیه که اریتروپویتین اضافی تولید می‌کنند
  • سیگار کشیدن: میزان هموگلوبین در افراد سیگاری بیشتر از افراد غیرسیگاری است.
  • علل ژنتیکی (تغییر حس اکسیژن، ناهنجاری در انتشار اکسیژن هموگلوبین)
  • زندگی در ارتفاعات (جبران کاهش اکسیژن در هوا)
  • کم آبی: با کاهش حجم مایع در خون، هموگلوبین افزایش می‌یابد.
  • پلی سیتمی ورا: بیماری نادری است که در آن بدن گلبول‌های قرمز اضافی را به طور نامناسب تولید می‌کند

اخیرا تزریق خون توانسته است سطح هموگلوبین فرد را تحت تأثیر قرار دهد. لازم است بدانید که هموگلوبین در حاملگی به صورت طبیعی تا حدودی کاهش می‌یابد.

آیا می‌توانم هموگلوبین خود را در خانه آزمایش کنم؟

پاسخ مثبت است و شما می‌توانید آزمایش HB را در خانه انجام دهید. در حال حاضر برخی از آزمایشات خانگی وجود دارد که توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تأیید شده است. آزمایش خانگی مزایای زیادی را ارائه می‌دهد، اما همچنین مهم است که فاکتورهای بالقوه بین کیفیت و راحتی را تشخیص دهید و اقدامات لازم را برای محافظت از خود در برابر احتمال بروز نتایج کاذب و عدم آموزش خود انجام دهید. با پزشک خود در مورد انجام آزمایش HB صحبت کنید و هر گونه سوال یا نگرانی که دارید را مطرح کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد این آزمایش‌ها، دستورالعمل‌های درج شده بر روی محصول خانگی آزمایش هموگلوبین را به دقت مطالعه نمایید.

چه آزمایش‌های دیگری ممکن است درکنار آزمایش هموگلوبین انجام شود؟

آزمایش هموگلوبین می‌تواند نشان دهد که مشکلی در تولید گلبول‌های قرمز خون و یا طول عمر آنها وجود دارد یا خیر. اما نمی‌تواند علت اصلی را تعیین کند. علاوه بر CBC کامل، برخی آزمایش‌های دیگر که ممکن است همزمان یا بعداً برای تعیین علت انجام شوند شامل آزمایش خون، شمارش رتیکولوسیت‌ها، مطالعات آهن، ویتامین B12 و سطح فولات و در شرایط شدیدتر، معاینه مغز استخوان هستند.

  • چه کسانی بیشتر در معرض هموگلوبین غیر طبیعی هستند؟

زنان در سن باروری به دلیل از دست دادن آهن و خون در دوران قاعدگی و افزایش نیاز به آهن در دوران بارداری، میزان هموگلوبین پایین تری نسبت به مردان دارند. سایر افرادی که بیشتر در معرض خطر پایین بودن سطح هموگلوبین (کم خونی) هستند عبارتند از: افرادی که تغذیه نامناسب و رژیم غذایی کم آهن یا ویتامین دارند، افرادی که تحت عمل جراحی قرار گرفته‌اند یا به شدت مجروح شده‌اند، افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن مانند بیماری کلیوی، سرطان، HIV /ایدز، بیماری التهابی روده، عفونت مزمن یا شرایط التهابی مزمن (به عنوان مثال، آرتریت روماتوئید). افرادی که دارای اعضای خانواده‌ای هستند که با علت ژنتیکی کم خونی مانند سلول داسی شکل یا تالاسمی مواجه‌اند و نیز بیشتر در معرض ابتلا به این بیماری و خطر کم خونی قرار دارند.

 

  • آیا علائم هشداردهنده‌ای برای سطح غیرعادی پایین هموگلوبین وجود دارد؟

برخی از علائم هشدار دهنده عبارتند از خستگی، غش، رنگ پریدگی پوست و تنگی نفس.

  • آیا رژیم غذایی سالم و تغذیه می‌تواند به حفظ سطح مطلوب هموگلوبین کمک کند؟

تا حدی که رژیم غذایی متعادل داشته باشید، می‌توانید از کم خونی به دلیل کمبود آهن، ویتامین B12 یا فولات در غذاهایی که میل می‌کنید، جلوگیری کنید. گاهی اوقات اگر در معرض کمبود ویتامین هستید، استفاده از مکمل توصیه می‌شود. با این حال، شایع ترین علت کمبود ویتامین B12 سوء جذب است و شایع ترین علت کمبود آهن خونریزی است. این شرایط و سایر مشکلات گلبول قرمز که ناشی از بیماری‌هایی غیر از کمبودهای تغذیه‌ای هستند، با رژیم غذایی قابل اصلاح نیستند.

نمونه مناسب برای انجام آزمایش HB چیست؟

خون سیاهرگی (خون تام با ضد انعقاد)

  • آمادگی برای انجام آزمایش HB

رعایت شرایط خاصی لازم نیست.

‍‍