شمارش پلاکت خون

  • نوشته شده توسط مدیر سایت
  • 02 / 06 / 1399

پلاکت‌ها به عنوان ترومبوسیت نیز نامیده می‌شوند و از سلول‌های بسیار بزرگی به نام مگاکاریوسیت در مغز استخوان تشکیل شده و برای گردش در خون آزاد می‌شوند. شمارش تعداد پلاکت‌ها آزمایشی است که تعداد پلاکت‌ها در نمونه خون شما را تعیین می‌کند.

پلاکت‌ها در واقع قطعات کوچکی از سلول هستند که در خون گردش می‌کنند و برای لخته شدن طبیعی خون (در مواقع نیاز) ضروری هستند. هنگامی که یک جراحت یا آسیب ایجاد شده و خونریزی شروع می‌شود، پلاکت‌ها به محلی که آسیب دیده می‌چسبند، سپس کنار همدیگر تجمع یافته تا یک پلاگ (Plug) موقت تشکیل دهند و به این طریق به توقف خونریزی کمک کنند. پلاکت‌ها همچنین سیگنال‌های شیمیایی آزاد می‌کنند که باعث تجمع پلاکت‌های دیگر می‌شود (این فرایند هموستاز اولیه نامیده می‌شود). در همان زمان، پلاکت‌های فعال از آبشار انعقاد پشتیبانی می‌کنند، مجموعه‌ای از مراحل که شامل فعال سازی پی در پی پروتئین‌ها به نام عوامل انعقادی است. این فرایند هموستاز ثانویه نام دارد که منجر به تشکیل رشته‌هایی از فیبرین می‌شود که از طریق پلاگین پلاکت شل بافته شده، یک شبکه فیبرینی تشکیل می‌دهند و فشرده می‌شوند تا یک لخته پایدار ایجاد شود که تا زمان بهبود آسیب در محل باقی می‌ماند. هنگامی که لخته دیگر لازم نیست، عوامل دیگر لخته را شکسته و آن را از بین می‌برند.

هر جزء از فرآیند انعقاد باید وجود داشته باشد، در زمان مناسب فعال شده و به طور مناسب برای لخته شدن کافی عمل کند. اگر تعداد پلاکت‌ها به میزان کافی وجود نداشته باشد یا پلاکت‌ها به طور عادی وظیفه خود را انجام ندهند، ممکن است یک لخته پایدار ایجاد نشود و شما در خطر افزایش خونریزی بیش از حد قرار بگیرید.

پلاکت‌ها در گردش خون حدود 8 تا 10 روز زنده می‌مانند، بنابراین مغز استخوان باید به طور مداوم پلاکت‌های جدیدی تولید کند تا جایگزین پلاکت‌هایی شود که در اثر خونریزی تخریب شده، مصرف می‌شوند و یا از بین می‌روند. تعیین تعداد پلاکت موجود در خون با استفاده از آزمایش شمارش پلاکت خون تشخیص داده شده و همین امر منجر به تعیین طیف وسیعی از اختلالات مربوط به تعداد بسیار کم یا زیاد پلاکت‌ها کمک کند.

 

چگونه از آزمایش شمارش پلاکت خون استفاده می‌شود؟

از آزمایش شمارش پلاکت خون برای تعیین تعداد پلاکت در خون استفاده می‌شود. این آزمایش شامل شمارش کامل خون (CBC) است، یک پانل آزمایش که اغلب به عنوان بخشی از یک معاینه عمومی انجام می‌شود. ممکن است از آزمایش شمارش پلاکت خون در مواردی که در ادامه آمده است، استفاده شود:

  • برای غربالگری یا تشخیص بیماری‌ها و شرایط مختلف که می‌توانند باعث ایجاد لخته خون شوند. ممکن است به عنوان بخشی از درمان اختلال خونریزی، بیماری مغز استخوان یا اختلال لخته شدن بیش از حد مورد استفاده قرار گیرد.
  • به عنوان یک ابزار نظارت در صورت داشتن بیماری زمینه‌ای، تحت درمان بیماری پلاکت هستید یا تحت درمان با داروهایی هستید که بر پلاکت‌ها تأثیر می‌گذارد.
  • شمارش پلاکت‌ها ممکن است همراه با آزمایشاتی که انعقاد را ارزیابی می‌کنند مانند PT و PTT انجام شود. ممکن است در پیگیری، آزمایش خون برای بررسی پلاکت‌ها با استفاده از میکروسکوپ نیز صورت گیرد. این امر علاوه بر ارزیابی ظاهر پلاکت‌ها از نظر اندازه و دانه بندی به شما کمک می‌کند تا ثابت کنید که آیا تعداد پلاکت‌ها واقعاً کم است یا به هم چسبیده‌اند.

چه زمانی آزمایش شمارش پلاکت خون درخواست داده می‌شود؟

هنگامی که یک معاینه معمول برای سلامتی دارید، شمارش پلاکت‌ها اغلب به عنوان بخشی از شمارش کامل خون (CBC) سفارش و درخواست داده می‌شود. هنگامی که علائم و نشانه‌های مربوط به پلاکت پایین یا اختلال خونریزی داشته باشید، ممکن است این آزمایش تجویز شود. برخی از این اختلال‌ها عبارت‌اند از:

  • کبودی بدون دلیل یا آسان
  • خونریزی طولانی مدت از یک بریدگی یا زخم کوچک
  • خونریزی‌های متعدد بینی
  • خونریزی در دستگاه گوارش (ممکن است خون در مدفوع وجود داشته باشد، که اغلب به رنگ بسیار سیاه تیره است)
  • خونریزی شدید قاعدگی
  • لکه‌های قرمز کوچک روی پوست به نام پتشیا که ممکن است گاهی شبیه بثورات باشد
  • لکه‌های کوچک ارغوانی روی پوست به نام پورپورا که در اثر خونریزی زیر پوست ایجاد می‌شود

همچنین ممکن است در صورت مشکوک بودن به تعداد زیاد پلاکت‌ها (ترومبوسیتوز) آزمایش شمارش پلاکت خون انجام شود. اگر پلاکت‌ها به درستی عمل نکنند، این می‌تواند باعث لخته شدن بیش از حد یا گاهی خونریزی شود. با این حال، ممکن است در صورت افزایش پلاکت‌ها هیچ علامت یا علائمی نداشته باشید، بنابراین ممکن است این وضعیت تنها زمانی مشاهده شود که شمارش پلاکت‌ها به عنوان بخشی از معاینه سلامت یا برای بیماری دیگری انجام شود.

نتیجه آزمایش شمارش پلاکت خون چه چیزی را نشان می‌دهد؟

پزشک متخصص مراقبت‌های بهداشتی جواب آزمایش شمارش پلاکت خون تعداد شما با توجه به سایر آزمایشاتی که انجام داده‌اید (به عنوان مثال، CBC) و همچنین عوامل دیگر مانند سابقه پزشکی، تفسیر می‌کند.

تعداد کم یا زیاد پلاکت ممکن است اهمیت پزشکی داشته یا نداشته باشد. به طور کلی، این زمانی است که نتیجه فقط کمی پایین تر یا بالاتر از محدوده مرجع (عادی) باشد. پزشک شما ممکن است آزمایش شمارش پلاکت خون را تکرار کند و ممکن است نتایج شمارش پلاکت‌های قبلی خون را بررسی کند. از سوی دیگر، یک نتیجه خارج از محدوده مرجع ممکن است نشان دهنده یک مشکل باشد و نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد. پزشک مراقبت‌های بهداشتی شما تعیین می‌کند که آیا نتیجه‌ای که خارج از محدوده مرجع باشد، برای شما معنادار است یا خیر.

پایین بودن تعداد پلاکت‌ها، که به آن ترومبوسیتوپنی نیز گفته می‌شود، همراه با سایر علائم و نشانه‌های خاص، ممکن است توسط تعدادی از شرایط و عوامل ایجاد شود. علل به طور معمول به یکی از دو دسته کلی که در ادامه آمده است تقسیم می‌شوند:

  • اختلالاتی که در آنها مغز استخوان نمی‌تواند به اندازه کافی پلاکت تولید کند
  • شرایطی که در آن پلاکت‌ها سریعتر از آنچه مغز استخوان می‌تواند آنها را تولید کند، مصرف می‌شود

نمونه‌هایی از شرایط و عوامل ایجاد کننده تعداد کم پلاکت عبارتند از:

 

  • ترومبوسیتوپنی ایدیوپاتیک (ITP): که به عنوان پورپورای ترومبوسیتوپنی ایمنی نیز شناخته می‌شود، نتیجه تولید آنتی بادی در برابر پلاکت‌ها است.
  • عفونت‌های ویروسی مانند مونونوکلئوز، هپاتیت، HIV یا سرخک
  • استفاده از برخی داروها مانند آسپرین و ایبوپروفن، برخی آنتی بیوتیک‌ها (از جمله داروهای حاوی سولفا)، کلشی سین و ایندومتاسین، عوامل مسدود کننده H2، هیدرالازین، ایزونیازید، کینیدین، ​​دیورتیک‌های تیازیدی و تولبوتامید؛ اینها تنها تعدادی از مواردی است که با کاهش تعداد پلاکت ناشی از دارو همراه بوده است.
  • ترومبوسیتوپنی ناشی از هپارین (HIT): هنگامی که تحت درمان با هپارین هستید یا تحت درمان قرار گرفته‌اید و آنتی بادی ایجاد می‌کنید منجر به پلاکت‌های پایین می‌شود.
  • سرطان خون، لنفوم یا سرطان دیگری که به مغز استخوان گسترش یافته (متاستاز داده شده است): افراد مبتلا به سرطان اغلب به دلیل کاهش قابل توجه پلاکت‌ها دچار خونریزی بیش از حد می‌شوند. با افزایش تعداد سلول‌های سرطانی در مغز استخوان، سلول‌های طبیعی مغز استخوان جمع شده و در نتیجه تعداد سلول‌های تولید کننده پلاکت کمتر می‌شود.
  • کم خونی آپلاستیک: شرایطی که در آن تولید تمام سلول‌های خونی به میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد که باید حتما آزمایش کم خونی انجام شود
  • سپسیس، به ویژه سپسیس ناشی از عفونت باکتریایی گرم منفی
  • سیروز
  • اختلالات خود ایمنی مانند لوپوس، که در آن سیستم ایمنی بدن آنتی بادی‌هایی تولید می‌کند که به اندام‌ها یا بافت‌های خود حمله کرده و باعث افزایش تخریب پلاکت‌ها می‌شود.
  • شیمی درمانی یا پرتودرمانی که ممکن است بر توانایی مغز استخوان در تولید پلاکت تأثیر بگذارد
  • پلاکتها ممکن است به سرعت در شرایط جدی مانند انعقاد منتشر داخل عروقی (DIC)، پورپورای ترومبوسیتوپنیک (TTP) و سندرم اورمیک همولیتیک (HUS) مصرف شوند.
  • آسیب مغز استخوان ناشی از قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سمی مانند برخی آفت کش‌ها یا بنزین
  • نوشیدن بیش از حد الکل به ویژه در مصرف کنندگانی که آهن، ویتامین B12 یا فولات کمی دارند
  • تعدادی از سندرم‌های مادرزادی (ژنتیکی) که منجر به کاهش تعداد پلاکت‌ها می‌شود

هنگامی که تعداد پلاکت‌ها زیر 50،000 باشد، خونریزی در صورت بریدگی یا کبودی شدیدتر است. اگر تعداد پلاکت‌ها به کمتر از 10000 تا 20000 در هر میکرولیتر برسد، خونریزی خود به خودی ممکن است رخ دهد و یک خطر تهدید کننده زندگی محسوب می‌شود. اگر تعداد پلاکت‌های شما بسیار پایین است، ممکن است از طریق تزریق پلاکت این کمبود جبران شود.

تعداد بالای پلاکت ممکن است ترومبوسیتوز نامیده شود. این معمولاً نتیجه یک بیماری موجود است (که به آن ترومبوسیتوز ثانویه یا واکنشی نیز گفته می‌شود)، مانند:

 

  • سرطان، اغلب سرطان ریه، سرطان دستگاه گوارش، سرطان تخمدان، سرطان سینه یا لنفوم
  • کم خونی، به ویژه کم خونی ناشی از فقر آهن و کم خونی همولیتیک
  • شرایط التهابی مانند بیماری التهابی روده (IBD) یا آرتریت روماتوئید
  • بیماری‌های عفونی مانند سل
  • اگر طحال خود را با جراحی برداشته‌اید
  • استفاده از قرص‌های ضد بارداری (داروهای ضد بارداری خوراکی)

برخی شرایط ممکن است باعث افزایش موقت تعداد پلاکت‌ها شود. این‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • از دست دادن خون به میزان قابل توجه، مانند ضربه یا جراحی بزرگ
  • بهبودی از مصرف بیش از حد الکل و کمبود ویتامین B12 و فولات

به ندرت، ترومبوسیتوز در اثر اختلال مغز استخوان ایجاد می‌شود. به عنوان مثال، ترومبوسیتمی، که به آن ترومبوسیتمی اولیه یا ضروری نیز گفته می‌شود، یک اختلال نادر میلوپرولیفراتیو است که در آن مغز استخوان تعداد بسیار زیادی پلاکت تولید می‌کند. اغلب هیچ علامت و نشانه‌ای وجود ندارد و هنگامی که آزمایش برای بررسی سلامت یا دلایل دیگر انجام می‌شود، این وضعیت مشخص می‌شود.

افرادی که به این بیماری مبتلا هستند ممکن است به دلیل تعداد زیاد پلاکت‌ها در معرض لخته شدن بیش از حد (ترومبوز) باشند اما همچنین به دلیل عملکرد طبیعی پلاکت‌ها با مشکلات خونریزی روبرو شوند. این اختلال اغلب با جهش ژنی به نام JAK2 همراه است. در صورت مشکوک بودن پزشک به این اختلال، آزمایش شمارش پلاکت خون باید انجام شود. بیش از نیمی از افراد مبتلا به ترومبوسیتمی دارای جهش JAK2 هستند. افرادی که مبتلا به سایر اختلالات میلوپرولیفراتیو یا میلودیسپلاستی هستند، مانند لوسمی میلوئید مزمن، پلی سیتمی ورا یا برخی از زیرگروه‌های خاص سندرم میلودیسپلاستی، ممکن است تعداد پلاکت‌ها را نیز به میزان قابل توجهی افزایش دهند.

تعداد پلاکت‌های خونم پایین است. چگونه می‌توانم آن را افزایش دهم؟

به طور کلی، هیچ تغییری در شیوه زندگی شما وجود ندارد که بتواند تعداد پلاکت‌های شما را افزایش دهد. درمان تعداد کم پلاکت معمولاً شامل رسیدگی به بیماری زمینه‌ای است که باعث ایجاد آن می‌شود. اگر وضعیت شما خفیف است و تعداد پلاکت‌ها فقط اندکی پایین است، ممکن است نیازی به درمان نداشته باشید. اگر ناشی از دارو باشد، ممکن است ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی داروی شمارا تغییر خواهد داد. اگر به دلیل اختلال خود ایمنی باشد، پزشک ممکن است دارویی تجویز کند که به سرکوب سیستم ایمنی کمک می‌کند. افرادی که تعداد پلاکت آنها به میزان قابل توجهی کاهش می‌یابد ممکن است در معرض خونریزی بیش از حد باشند و باید برای تعیین علت زمینه‌ای مورد بررسی قرار گیرند و ممکن است نیاز به تزریق پلاکت داشته باشند.

نتیجه آزمایش شمارش پلاکت خون من شامل ​​حجم متوسط پلاکت (MPV) و عرض توزیع پلاکت (PDW) است. آنها چه هستند؟

میانگین حجم پلاکت (MPV) و عرض توزیع پلاکت (PDW) محاسباتی هستند که توسط آنالیز کننده‌های خودکار خون انجام می‌شوند. این محاسبات می‌تواند به پزشک متخصص شما اطلاعات بیشتری در مورد پلاکت‌ها و علت تعداد زیاد یا پایین پلاکت‌ها بدهد. پلاکت‌های بزرگتر معمولاً پلاکت‌های جوان‌تری هستند که زودتر از حد معمول از مغز استخوان آزاد شده‌اند، در حالی که پلاکت‌های کوچکتر ممکن است قدیمی‌تر بوده و برای چند روز در گردش باشند.

MPV اندازه متوسط ​​پلاکت‌های شما را منعکس می‌کند. تعداد زیاد پلاکت‌های بزرگ (MPV) و تعداد کم پلاکت‌ها نشان می‌دهد که مغز استخوان شما پلاکت تولید می‌کند و آنها را به سرعت در گردش می‌گذارد. افزایش MPV با میزان بقای ضعیف‌تری در برخی سرطان‌ها همراه است. برعکس، MPV پایین نشان می‌دهد که پلاکت‌ها کوچکتر از حد متوسط ​​و قدیمی‌تر هستند. این ممکن است به دلیل اختلالی باشد که بر تولید مغز استخوان تأثیر می‌گذارد. MPV پایین با بیماری التهابی روده، شیمی درمانی و کم خونی آپلاستیک همراه است.

 

PDW نشان می‌دهد که اندازه پلاکت‌ها از نظر اندازه یکنواخت است. PDW معمولی نشان دهنده پلاکت‌هایی است که عمدتا یک اندازه هستند، در حالی که PDW بالا به این معنی است که اندازه پلاکت‌ها بسیار متفاوت است، سرنخی که نشان می‌دهد پلاکت فعال است و با بیماری‌های عروقی و برخی سرطان‌ها مرتبط است. اغلب، نتایج غیرطبیعی باعث آزمایش بیشتر می‌شود. در شرایط خاص، پلاکت‌ها ممکن است به هم چسبیده و به نظر تعدادشان کم و یا اندازه آنها بزرگتر باشد، بنابراین ممکن است برای بررسی مستقیم پلاکت‌ها با استفاده از میکروسکوپ، آزمایش خون انجام شود.

‍‍